Oude foto's schoonmaken: zo doe je het vóór het scannen

Een fotografische print is niet zomaar een stuk papier met inkt erop. De afbeelding zit in een flinterdunne laag gelatine-emulsie bovenop het papier – zacht, wateroplosbaar en gemakkelijk te bekrassen als het meer dan een paar decennia oud is. Alles wat hierna komt, volgt uit dit ene feit: droog is veilig, nat niet, en druk is de vijand.

Het doel is dus bescheiden. Je verwijdert los oppervlaktestof en niets anders. Alles wat aan de afdruk kleeft, erin verwerkt is of erop gegroeid is, blijft waar het is en wordt later, met behulp van software, aangepakt. Een fout kost je dan niets.

• Een rubberen luchtblazer (het type dat voor cameralenzen wordt verkocht). Deze doet het meeste werk.
• Een zachte borstel — een antistatische borstel, een lensborstel of een schone make-upborstel die nog nooit is gebruikt. Zacht genoeg om onder zijn eigen gewicht te buigen.
• Een microvezeldoek zonder pluizen, voor glanzende afdrukken en voor het glas van de scanner.
• Schone, droge handenof katoenen handschoenen als u die heeft.
• Isopropylalcohol — alleen voor het glas van de scanner. Het komt nooit in contact met een afdruk.

Let op wat er niet in deze lijst staat: spuitbuslucht. Deze heeft een hoge druk, waardoor vuil zijwaarts in de emulsie wordt gedrukt in plaats van dat het loskomt. Bovendien kan zelfs een kleine helling ervoor zorgen dat vloeibaar drijfgas over uw foto wordt gespoten. Een rubberen luchtblazer van €6 is zowel veiliger als sneller, omdat u maar één afdruk tegelijk hoeft schoon te maken.

1. Houd de afdruk vast aan de randen. Vingerafdrukken zijn meer dan alleen een vlek die je later kunt wegvegen: de olie houdt stof vast en etst langzaam in het oppervlak gedurende vele jaren.
2. Blaas eerst. Druk twee of drie keer over het oppervlak, in een flauwe hoek. Hierdoor komt het stof los dat anders door een borstel zou worden verspreid.
3. Borstel daarna één keer, in één richting. Veeg van de ene rand naar de andere en til de borstel aan het einde op. Door heen en weer te wrijven, kan zelfs een enkel korreltje zand krassen veroorzaken.
4. Veeg alleen als de afdruk glanzend isEn gebruik daarvoor alleen een droge microvezeldoek, met niet meer druk dan het gewicht van je hand. Een matte, gestructureerde, gebarsten of schilferige afdruk mag helemaal niet worden afgeveegd; de doek blijft aan de verhoogde randen haken en verwijdert stukjes beeldmateriaal.
5. Controleer de afdruk tegen het licht Kijk er in een lage hoek naar voordat je hem scant. Stof is bijna onzichtbaar als je recht op de afdruk kijkt, maar goed zichtbaar vanaf de zijkant.

• Water. Vochtige gelatine wordt zacht bij contact; een vochtige doek verwijdert beeldmateriaal en geen vuil.
• Glasreiniger, alcohol of andere oplosmiddelen. Deze lossen de kleurstoffen van een kleurenfoto op en kunnen het oppervlak van een zwart-witfoto aantasten.
• Huishoudelijke of babydoekjes. Nat en licht schurend: de slechtst mogelijke combinatie.
• Gummi's, magische sponsen of alles wat schuurt. Ze verwijderen het oppervlak, en het oppervlak is de foto.
• Tape, kleefrollen of pluizenrollers. De lijm kan de emulsielaag los trekken, vooral op plekken waar deze al gescheurd is.
• Warmte — geen föhns, geen radiatoren. Gelatine krimpt en scheurt.

De kwaliteit van het glas van de scanner is net zo belangrijk als die van de afdruk, maar wordt vaak over het hoofd gezien. Een enkel stofje op het glas verschijnt als een heldere witte stip op dezelfde plek in elke scan uit die sessie – en witte stippen op een donker gebied zijn een van de moeilijkste vlekken om achteraf te repareren, omdat er geen omliggende details zijn waarmee je het kunt reconstrueren.

Doe een paar druppels isopropylalcohol op de microvezeldoek – spuit het nooit rechtstreeks op het glas, want dan komt het in contact met de elektronica van de scanner – veeg en droog vervolgens af met een tweede schone doek. Herhaal dit halverwege een lange reeks: stof hoopt zich op tijdens het werk.

Dit is het punt dat de meeste handleidingen verkeerd interpreteren. Krassen, waterschade, vlekken, verkleuring en kleurverschuivingen zijn beschadigingen van de emulsie zelfNiets wat je veilig op een afdruk kunt aanbrengen, zal deze verwijderen, en alles wat sterk genoeg is om het te proberen, zal ook delen van het beeld aantasten. Deze vlekken zijn precies waar digitale restauratie voor bedoeld is, en het kost je niets om dit te proberen, omdat het origineel onbeschadigd op je bureau blijft liggen.

Dus: verwijder los stof, scan de foto correct bij 600 DPI (zie hoe je oude foto's scant) en laat de rest aan het programma over. Krassen en vouwen, waterschade, scheuren en ontbrekende hoeken en vervaagde kleur ze komen er allemaal veel beter uit als pixels dan met chemische methoden.